آلاچیق عشایر اردبیل؛ سازه‌ای سنتی با قابلیت ثبت جهانی
اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اردبیل با توجه به اهمیت آلاچیق به عنوان هنر بومی، پرونده پیشنهاد ثبت جهانی آن را به وزارتخانه خود ارائه کرده است.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «اردبیل ما»، آلاچیق کوچک‌ترین واحد اجتماعی عشایر است که یک خانوار را در خود جای می‌دهد و چند آلاچیق در کنار هم واحدی اقتصادی و اجتماعی به نام «اوبه» (یا اوبا) را تشکیل می‌دهند.
این سازه‌ها به طور معمول به شکل نیم‌دایره چیده می‌شوند تا فضای میانی، جایگاهی امن برای نگهداری دام‌ها فراهم کند و در این چیدمان، آلاچیق‌های خانواده‌های توانگر در بخش جلویی قرار می‌گیرند تا نظارت بر امنیت اوبه به بهترین شکل صورت گیرد.
زندگی عشایر شاهسون با کوچ‌های فصلی عجین است و دشت مغان در شمال اردبیل و مشگین‌شهر قشلاق و دامنه‌های کوه سبلان ییلاق آن‌ها به شمار می رود.
عشایر در اوایل خرداد، آلاچیق‌ها را در جایگاه بهاری برپا می‌کنند و تیر و مرداد را در ارتفاعات سبلان می‌گذرانند و در آبان‌ماه دوباره چادرها را جمع کرده و به سوی دشت مغان بازمی‌گردند و مشکین‌شهر کانون اصلی این ییلاق‌نشینی است.
مهندسی و نمادشناسی آلاچیق
برخلاف چادرهای دیگر اقوام عشایر، آلاچیق شاهسون‌ها به دلیل نبودِ «تارم» و استفاده بهینه از مصالح، سبکی متمایز دارد و به گفته کرم نعمت‌زاده، از عشایر فعال دشت مغان استان اردبیل، اسکلت آلاچیق از یک حلقه سقف چوبی و ۲۴ تا ۳۴ تیر خمیده تشکیل می‌شود.
وی افزود: این سازه با قطر پنج تا هشت متر و ارتفاع ۲ متر، با سه قطعه نمد مثلثی‌شکل پوشانده می‌شود و برای پایداری در برابر باد، آلاچیق‌ها همیشه پشت به باد و در محلی به نام «یِل‌لیخ» برپا می‌شوند.
اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اردبیل با توجه به اهمیت آلاچیق به عنوان هنر بومی، پرونده پیشنهاد ثبت جهانی آن را به وزارتخانه خود ارائه کرده است.
او ادامه داد: تیر وسط آلاچیق نه‌تنها ستون نگهدارنده آن، بلکه در باورهای آیینی شاهسون‌ها جایگاهی مقدس دارد.
نعمت زاده گفت: در مراسم عروسی، پدر و مادر داماد تیر وسط را به آلاچیق می‌آورند و پدر و برادر عروس با خواندن ترانه‌هایی سنتی، برای آلاچیق عروس، تیر دیگری فراهم می‌کنند و این آیین، نمادی از آرزوی استقامت و پایداری کانون خانواده است.
او اضافه کرد: آلاچیق‌ها با دستان هنرمند عشایر تزئین می‌شوند و از منگوله‌های پشمین الوان به نام «قوتاز» در بالای چادر تا نوارهای پشمی ۱۰ سانتی‌متری که با نقوش اصیل «پنجه گربه» (پیشیک دیرناغ)، «شانه» (داراق)، «برگ» (یاپراق)، «ستاره» (اولدوز) و «شاخ قوچ» (قوچ بوینوزی) مزین شده‌اند.
.
انتهای خبر/ م
دیدگاه‌ها